Coraz częściej w podziale majątku po rozwodzie pojawiają się składniki, które nie wyglądają jak klasyczne konto w banku. Oszczędności emerytalne w PPK, środki na IKE i IKZE, polisy z częścią inwestycyjną czy jednostki funduszy bywają zapisane na jedno nazwisko, ale to nie przesądza jeszcze czy są majątkiem osobistym. W praktyce kluczowe jest to, kiedy i z jakich pieniędzy były gromadzone oraz czy ustawodawca przewidział dla nich szczególną ścieżkę rozliczenia.
Punkt wyjścia czyli majątek wspólny i majątek osobisty
W ustroju wspólności ustawowej co do zasady do majątku wspólnego trafiają przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa, nawet jeśli formalnie nabywa je tylko jedno z małżonków. Z kolei rzeczy i prawa wymienione w katalogu majątku osobistego pozostają poza podziałem, chyba że doszło do nakładów lub rozliczeń między masami majątkowymi. W sporach o PPK, IKE, IKZE czy fundusze inwestycyjne najczęściej nie chodzi o samą etykietę produktu, tylko o źródło wpłat. Jeśli wpłaty pochodziły z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego w trakcie małżeństwa, to bardzo często wartość zgromadzonych środków będzie traktowana jako element majątku wspólnego.
PPK po rozwodzie działa inaczej niż większość aktywów
PPK ma wyjątkową cechę, bo ustawa przewiduje wprost, co zrobić ze środkami przypadającymi byłemu małżonkowi po podziale majątku. Zasadą jest przekazanie tej części w formie wypłaty transferowej na rachunek PPK byłego małżonka. Jeśli były małżonek nie ma rachunku PPK, ustawa przewiduje odrębny tryb przekazania środków, który w praktyce ogranicza swobodne natychmiastowe dysponowanie nimi, bo pojawia się rozwiązanie oparte o rachunek lokaty terminowej powiązany z celem emerytalnym. To powoduje, że przy PPK często mniej dyskutuje się o tym, czy środki da się technicznie podzielić, a bardziej o tym, jaka część środków przypada każdej stronie oraz jaki był ustrój majątkowy w czasie oszczędzania.
IKE i IKZE w podziale majątku najczęściej wymagają klasycznego podejścia
W przypadku IKE i IKZE nie ma analogicznej, typowej dla PPK procedury rozliczenia na wypadek rozwodu. To oznacza, że w praktyce wraca się do zasad ogólnych prawa rodzinnego i do sposobu prowadzenia danego konta. IKE oraz IKZE są produktami imiennymi, więc najczęściej konto pozostaje przy osobie, na którą zostało założone, a druga strona otrzymuje odpowiednią spłatę odpowiadającą ustalonej wartości części wspólnej. Jeżeli między małżonkami jest zgoda, da się to przeprowadzić sprawnie, bo wystarczy ustalić wartość na właściwy moment oraz wykazać, jakie wpłaty były dokonywane w trakcie wspólności. Jeśli zgody nie ma, spór zwykle dotyczy tego, czy wpłaty były robione z majątku wspólnego, czy z osobistego. Na przykład z pieniędzy otrzymanych w darowiźnie albo z majątku sprzed ślubu.
Warto pamiętać, że rachunek IKE lub IKZE może zawierać instrumenty o zmiennej wartości. Dlatego w praktyce ważne jest ustalenie daty, według której ma być liczona wartość, bo inne będą realia przy wycenie na dzień ustania wspólności, a inne przy wycenie na dzień dokonywania podziału.
Polisy ubezpieczeniowe i polisy z częścią inwestycyjną
W potocznym języku polisa to jedna rzecz, ale w podziale majątku znaczenie ma konstrukcja produktu. Typowa polisa ochronna, w której nie ma realnej wartości wykupu, często nie tworzy składnika majątkowego do podziału, bo jest przede wszystkim umową ochrony na wypadek zdarzenia losowego. Inaczej jest przy polisach z elementem oszczędnościowym lub inwestycyjnym, zwłaszcza przy umowach z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Tam może istnieć wartość rachunku, wartość wykupu albo inne świadczenia rozliczeniowe, które da się przeliczyć na pieniądze i ująć w masie majątku wspólnego, o ile były finansowane ze środków wspólnych.
W sporach o takie produkty przydatne bywają argumenty znane z orzecznictwa dotyczącego wartości wykupu. Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że świadczenie wypłacane przy przedterminowym zakończeniu umowy tego typu nie jest tym samym, co główne świadczenie z umowy ubezpieczenia, co w praktyce wzmacnia spojrzenie na wartość wykupu jako na mierzalny składnik rozliczeniowy, który może mieć znaczenie także w podziale majątku.
Jednostki funduszy inwestycyjnych i inne inwestycje finansowe
Jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych są prawem majątkowym, które bardzo często daje się ująć w podziale majątku podobnie jak środki na rachunku maklerskim. Jeśli były kupowane w trakcie małżeństwa z pieniędzy pochodzących z majątku wspólnego, co do zasady ich wartość wchodzi do rozliczenia. Wycena zwykle opiera się o wartość jednostek według wyceny publikowanej przez fundusz na wskazany dzień. W praktyce pojawiają się też sytuacje mieszane, gdy część jednostek pochodzi sprzed ślubu, a część została dokupiona później albo gdy inwestycje były finansowane z darowizn. Wtedy znaczenie mają dowody przepływu pieniędzy i historia wpłat.
Jak to ugryźć procesowo przy rozwodzie i podziale majątku
Podział majątku najczęściej toczy się w osobnym postępowaniu po rozwodzie, ale przepisy dopuszczają dokonanie podziału już w wyroku rozwodowym, jeśli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki. Przy aktywach finansowych kluczowe bywa przygotowanie materiału, który pozwala szybko ustalić wartość i pochodzenie środków. W praktyce pomagają zestawienia wpłat, historia rachunku, potwierdzenia przelewów, dokumenty z instytucji finansowej o aktualnej wartości oraz informacje o tym, czy w trakcie małżeństwa była rozdzielność majątkowa albo jej modyfikacje.
Jeżeli wchodzą w grę PPK, IKE, IKZE, polisy inwestycyjne lub fundusze, warto podejść do sprawy tak, aby już na początku było jasne, co jest do podziału, jak to wycenić i jakie dokumenty potwierdzają źródło środków. To zwykle skraca spór i ogranicza ryzyko, że postępowanie utknie na brakach dowodowych.
Add a Comment